در صنعت فولاد، نامهای مختلفی برای انواع ورقهای فلزی به گوش میرسد؛ که یکی از پرکاربردترین آنها، ورق روغنی است. شاید برای شما هم این سوال پیش آمده باشد که ورق روغنی چیست؟ چه تفاوتی با ورقهای سیاه یا قیمت ورق گالوانیزه دارد؟ چرا این نوع ورق تا این اندازه در صنایع مختلف، بهویژه ساخت قطعات ظریف، بدنه لوازم خانگی، خودرو و حتی مصارف تزئینی مورد استفاده قرار میگیرد؟ همچنین ممکن است بخواهید بدانید ورق روغنی چگونه تولید میشود، چه ویژگیهایی دارد و در چه ضخامتها و استانداردهایی عرضه میشود. اگر شما هم به دنبال درک دقیقتری از این نوع ورق فولادی هستید و میخواهید با ویژگیها، کاربردها و مزایای آن آشنا شوید، ادامه این مطلب را از دست ندهید. پاسخ کامل به اینکه ورق روغنی چیست را در ادامه خواهید خواند.
ورق روغنی چیست؟
در پاسخ به سوال ورق روغنی چیست؟ باید گفت که، ورق روغنی، نوعی ورق فولادی است که طی فرآیند نورد سرد تولید میشود و به دلیل دقت ابعادی بالا و سطحی صاف و براق، در صنایع حساس بسیار کاربرد دارد. این ورقها پس از نورد گرم، در دمای محیط تحت فشار غلتکها نورد میشوند و همین امر باعث افزایش استحکام و کیفیت ظاهری آنها میشود. دلیل نامگذاری آن به (ورق روغنی)، استفاده از روغنهای محافظ برای جلوگیری از زنگزدگی سطح ورق است.
بیشتر بخوانید: فولاد سردکار چیست
ورق روغنی چگونه تولید میشود؟
مراحل تولید ورق روغنی چیست؟ تولید ورق روغنی با نورد سرد (Cold Rolling) انجام میشود. مراحل کلی تولید این ورق عبارتاند از:
- اسیدشویی: در این مرحله، ورقهای خام فولادی در حمامی از اسید کلریدریک با دمایی بین 50 تا 85 درجه سانتیگراد غوطهور میشوند. این فرآیند برای حذف کامل زنگزدگی، پوستههای اکسیدی و ناخالصیهای سطحی انجام میگیرد و سطح ورق را برای مراحل بعدی آماده میکند.
- نورد سرد : پس از اسیدشویی، ورقها در دمای محیط از میان غلتکهای قدرتمند عبور داده میشوند تا به ضخامت موردنظر برسند. این عملیات موجب افزایش استحکام مکانیکی، دقت ابعادی و بهبود خواص ظاهری ورق میگردد.
- روغنکاری: برای محافظت از سطح ورق در برابر زنگزدگی و کاهش اصطکاک بین ورقها، یک لایه نازک روغن صنعتی به سطح آن اعمال میشود. همین لایه روغنی دلیل نامگذاری این محصول به عنوان (ورق روغنی) است.
- آنیل کردن یا بازپخت: در این مرحله، ورقها در کورههایی با اتمسفر کنترل شده حرارت میبینند تا تنشهای داخلی آنها آزاد شود. این فرآیند موجب افزایش شکلپذیری، نرمی و قابلیت خمکاری ورق میگردد.
- نورد پوستهای : این مرحله نورد نهایی، برای بهبود کیفیت سطحی، کاهش موجدار بودن، و افزایش یکنواختی ضخامت ورق انجام میشود، و تمپر رولینگ همچنین به ایجاد خواص مکانیکی پایدار کمک میکند.
- شستشوی نهایی و پرداخت: در پایان، سطح ورق برای حذف روغنهای اضافی و آلایندهها شستشو داده شده و با روشهایی مانند برسکاری یا پولیش، برای مصرف نهایی، صاف و براق میشود.
بیشتر بخوانید: راهنمای خرید آهن آلات
ویژگیهای فنی و ظاهری ورق روغنی
ویژگیهای ورق روغنی چیست؟ ورقهای نورد سرد یا همان ورقهای روغنی، به دلیل فرآیند تولید دقیق و انجام عملیات در دمای پایین، از کیفیتی ممتاز برخوردارند. مهمترین ویژگیهای این ورقها عبارتاند از:
| سطح صاف، براق و یکنواخت
|
سطح ورق روغنی، به دلیل نورد سرد و پرداخت نهایی، بسیار صاف و صیقلی است. این ویژگی آن را برای استفاده در قطعات ظاهری و نمایان بسیار مناسب میسازد. |
| دقت ابعادی بالا و تلرانس پایین
|
در فرآیند نورد سرد، کنترل دقیق بر ضخامت و ابعاد اعمال میشود. این دقت بالا باعث شده تا ورق روغنی در صنایع حساس مانند خودروسازی و لوازم خانگی کاربرد زیادی داشته باشد. |
| شکلپذیری عالی در گریدهای کششی
|
ورقهای روغنی در انواع معمولی، نیمهکششی و فوقکششی تولید میشوند؛ گریدهای کششی آنها برای ساخت قطعات با فرمهای خاص و خمهای زیاد بسیار مناسب هستند. |
| مقاومت مکانیکی بیشتر از ورق نورد گرم
|
ورقهای روغنی نسبت به نوع نورد گرم، حدود 20% مقاومت بیشتری دارند، که موجب تحمل بیشتر در برابر فشار و تغییر شکل میشود. |
| قابلیت بالای ماشینکاری، خمکاری و جوشکاری
|
ورق روغنی به راحتی برش میخورد، شکل میگیرد و جوش میپذیرد. این خاصیت انعطافپذیری، آن را برای طراحیهای پیچیده بسیار کاربردی میکند. |
انواع ورق روغنی
انواع ورق روغنی چیست؟ ورقهای روغنی از نظر ترکیب شیمیایی و میزان کشش به سه دسته اصلی تقسیم میشوند، که به معرفی آنها خواهیم پرداخت.
ورق ST12 (معمولی)
این نوع ورق روغنی کمکششترین گرید در بین انواع ST است و از نظر اقتصادی مقرونبهصرفه محسوب میشود. ST12، بیشتر در ساخت قطعات ساده، غیرفرمی و غیرحساس به کار میرود، و قابلیت خمکاری تا زاویه 45 درجه را دارد، که دارای ویژگیهایی همچون، امکان جوشکاری، برشکاری و شکلدهی اولیه است.
بیشتر بخوانید: نورد چیست؟
ورق ST13 (نیمهکششی)
ورق ST13 از نظر انعطافپذیری و کشش، یک سطح بالاتر از ST12 قرار دارد و تا حدود 90%، تغییر شکل بدون ترکخوردگی را تحمل میکند. این ورق، به دلیل درصد کربن پایینتر، نرمتر است و برای قطعاتی مانند پرسکاریهای با عمق متوسط، که نیاز به فرمدهی متوسط دارند، انتخاب بسیار مناسبی میباشد.
ورق ST14 (فوقکششی)
ST14 ، نرمترین و انعطافپذیرترین نوع ورق روغنی است که بهطور ویژه برای پرسکاریهای عمیق و پیچیده طراحی شده است. این گرید در تولید قطعات بسیار حساس، با طراحیهای خاص و فرمهای پیچیده مانند قطعات داخلی خودرو یا تجهیزات صنعتی دقیق، کاربرد گسترده دارد.
کاربردهای ورق روغنی
کاربرد ورق روغنی چیست؟ ورق روغنی، به دلیل دقت ابعادی بالا، سطح براق و کیفیت ظاهری ممتاز، در طیف گستردهای از صنایع نقش کلیدی ایفا میکند، که بعضی از آنها عبارتند از:
| لوازم خانگی | در تولید بدنه انواع لوازم خانگی مانند یخچال، ماشین لباسشویی، اجاق گاز، ماکروویو و … بهکار میرود؛ جایی که زیبایی ظاهری و دقت بالا اهمیت دارد. |
| صنعت خودرو | برای ساخت قطعاتی نظیر دربها، کاپوت، گلگیر، سقف و کف خودرو استفاده میشود که نیازمند مقاومت، شکلپذیری و ظرافت بالایی هستند. |
| سازههای سبک و محصولات خاص | در ساخت مبلمان فلزی، تجهیزات پزشکی، سازههای تزئینی، میزها، استندها و قطعاتی که نیاز به طراحی ظریف و سبک دارند، بسیار پرکاربرد است. |
| تجهیزات صنعتی و ساختمانی | در تولید کابینتهای فلزی، تابلوهای برق، قفسهها و بدنه ماشینآلات صنعتی کاربرد دارد. |
| پایه تولید ورقهای پوششدار | ورق روغنی، به عنوان ورق پایه برای تولید ورقهای گالوانیزه، رنگی و ضدزنگ بهکار میرود، زیرا سطح صاف آن پوششدهی را ساده و یکنواخت میسازد. |
تفاوت ورق روغنی با سایر ورق ها
یکی از تفاوتهای اساسی ورق روغنی با سایر ورقها، در روش نورد آن است. اگر دمای فرآیند نورد کمتر از دمای تبلور مجدد فلز باشد (یعنی کمتر از نصف دمای ذوب)، به آن نورد سرد گفته میشود. این در حالی است که در نورد گرم، عملیات شکلدهی در دمای بسیار بالا، حدود 1100 درجه سانتیگراد انجام میگیرد. نتیجه نورد سرد، تولید ورقی با سطحی صافتر، دقت ابعادی بیشتر و کیفیت ظاهری بالاتر است. البته این فرآیند به دلیل نیاز به کنترل بیشتر و تجهیزات دقیقتر، هزینه تولید بالاتری نیز دارد.
بیشتر بخوانید: آهن خام چیست
مزایا و معایب ورق روغنی
| مزایا | معایب |
| سطح صاف و براق | امکان تاب برداشتن هنگام جوشکاری |
| استحکام و دوام بیشتر | قیمت بالاتر نسبت به ورق گرم |
| دقت ابعادی بالا
|
مقاومت کمتر در برابر زنگزدگی در صورت نبود پوشش محافظ |
| مناسب برای رنگکاری و پوششدهی | واکنش شدید آن به حرارت |
| قابلیت فرمپذیری و جوشپذیری خوب (در گریدهای مخصوص) |
سخن آخر
در پاسخ به این پرسش که ورق روغنی چیست، میتوان گفت یکی از مهمترین و پرکاربردترین انواع ورق فولادی است که به دلیل تولید به روش نورد سرد، دارای سطحی براق، دقت بالا و خواص مکانیکی مطلوب میباشد. این ویژگیها باعث شده تا ورق روغنی در صنایعی مانند خودروسازی، لوازم خانگی، تجهیزات صنعتی و پوششدهی فلزات، جایگاه ویژهای داشته باشد. همچنین انواع مختلفی مانند ST12، ST13 و ST14 از این ورق وجود دارد که با توجه به میزان کشش و انعطافپذیری، در کاربردهای متفاوتی استفاده میشوند. انتخاب صحیح نوع ورق روغنی با توجه به نیاز فنی و اقتصادی، تاثیر بسزایی در کیفیت و دوام محصول نهایی خواهد داشت.
سوالات متداول
آیا ورق روغنی زنگ میزند؟
بله، اگر در شرایط نامناسب نگهداری شود، دچار زنگزدگی میشود؛ به همین دلیل سطح آن با لایهای از روغن پوشانده میشود.
تفاوت ورق روغنی با ورق سیاه چیست؟
ورق روغنی با نورد سرد تولید میشود و سطحی صاف و براق دارد، در حالیکه ورق سیاه حاصل نورد گرم بوده و سطحی زبر و مات دارد.
آیا ورق روغنی قابلیت جوشکاری دارد؟
بله، این نوع ورق برای جوشکاری مناسب است؛ اما به دلیل نازکی و حساسیت به حرارت، نیاز به دقت بیشتری در فرآیند جوشکاری دارد.
